Kunnen jullie ons helpen bij de overdracht van het bedrijf naar onze kinderen? O ja, en is het eigenlijk wel een goed idee?

Een voorbeeld uit de praktijk
De eigenaren van een familiebedrijf naderen de pensioenleeftijd, en merken dat ze moe zijn.
“Het wordt tijd om afscheid te nemen van het ondernemerschap en het wat rustiger aan te doen. De kinderen werken al in het bedrijf, maar wat willen ze zelf nou echt? Eigenlijk hebben we het hier nog nooit écht over gehad. Beslissingen worden uitgesteld, omdat dingen gevoelig liggen.”
De ouders over de kinderen: “Ze moeten niks, we willen ze zeker niet pushen, het is hun eigen keuze.”

Uit de persoonlijke intake met de familie kwamen de volgende zaken omhoog:
– Hebben we voldoende vertrouwen in het ondernemerschap van onze kinderen? Zijn ze er al klaar voor?
– Als de kinderen het bedrijf overnemen, kunnen wij het dan eigenlijk wel loslaten?
– Als ouder wil ik het beste voor mijn kind. Wens ik hen hetzelfde “ondernemersleven” als ik zelf heb gehad, met alle voor- en nadelen van dien?
– En kunnen we ons leven blijven leven zoals we graag willen, financieel gezien, na de overdracht?
– Hoe gaan we dit financieel, fiscaal en juridisch regelen?
– Hoe ziet mijn broer of zus eigenlijk onze samenwerking? Wat zijn zijn of haar wensen?
– Heb ik voldoende ervaring en zelfvertrouwen? Durf ik het aan?

Overdracht binnen het familiebedrijf is een veelzijdig proces. Voor dit proces is tijd, energie en een helder stappenplan nodig.
Vaak ligt de focus bijna alleen op de zakelijke kant en wordt er nauwelijks aandacht besteed aan de persoonlijke kanten van de overdracht. Om goede beslissingen te kunnen nemen, moeten beide aspecten goed belicht worden.

Wat hebben we gedaan tot nu toe:
1. We hebben persoonlijke gesprekken met iedereen gevoerd om te beoordelen hoe iedereen tegen een mogelijke overname aankijkt. De kinderen hebben uitgesproken dat ze het bedrijf over willen nemen en onder welke voorwaarden. De ouders hebben uitgesproken vertrouwen te hebben in de bedrijfsoverdracht en graag een stapje terug te willen doen;
2. We hebben de financiële kant van de zaak in kaart gebracht, door te kijken naar de waarde van het bedrijf en de bedrijfsstructuur in relatie tot de overname;
3. We hebben in kaart gebracht welke positie de ouders, kinderen en personeel in het bedrijf innemen en wat er mogelijk gaat veranderen bij een overdracht. Diverse scenario’s zijn mogelijk.

De volgende stappen zijn:
– Een afspraak maken met de fiscalist om te bespreken wat de fiscaal meest gunstige manier is om het bedrijf over te dragen. Randvoorwaarden zijn de besproken voorwaarden van ouders en kinderen. Ook zal er daarbij gekeken worden naar de verdeling van taken en verantwoordelijkheden tussen de kinderen onderling en de continuïteit van het bedrijf;
– Invulling van taken en verantwoordelijkheden van de overnemende kinderen en personeel. Hier worden ook de andere leidinggevenden bij betrokken. Zij moeten ook mee in het proces. Hun taken en verantwoordelijkheden veranderen en zij zullen een andere positie krijgen ten opzichte van de kinderen en ouders;
– Aanpassen van de juridische structuur van het bedrijf.
– Het overnameproces. Dit kan een geleidelijk proces worden, maar ook een één op één moment.

Onze werkwijze:
We voeren individuele gesprekken met de ouders en de kinderen. Vragen naar hun ervaringen, wensen en zorgen. Dit wordt als prettig ervaren.
“We zijn altijd druk aan het werk, en nemen niet vaak de tijd om eens stil te staan bij onszelf en onze individuele wensen en verwachtingen”.
Dat horen we vaker. We krijgen veel nuttige informatie die we samenbrengen in een verslag welke we in het vervolggesprek bespreken. Iedereen heeft het gelezen en toestemming gegeven om zijn of haar aandeel te delen.
Na het vervolggesprek kent iedereen elkaars individuele verhaal. Soms gaat dat over het vertrouwen dat één van de kinderen graag meer wil krijgen van de ouders. Een andere keer over verschil van mening over behoudend of juist vooruitstrevend ondernemerschap.

Het is belangrijk om verschillen van mening uit te spreken, hoe lastig dat soms ook is of lijkt. Wordt dat niet gedaan, dan komt het zeker weten gaande het proces naar boven en kan dit voor spanning en vertraging zorgen. Middels onze professionele gespreksbegeleiding zorgen we ervoor dat iedereen zijn verhaal kan doen en bevorderen we een open houding bij de anderen. Direct ver- of beoordelen kan het proces in een negatieve spiraal brengen. Komt de familie er niet uit? Dan kan het ook zo zijn dat men besluit niet over te gaan tot overdracht maar tot verkoop. Soms is dat de beste beslissing.

In ons voorbeeld zegt iedereen, op basis van het goedgekeurde verslag, “ja” tegen de intentie tot overdracht. Dit betekent dat we gaan onderzoeken of overdracht mogelijk is, rekening houdend met ieders persoonlijke voorwaarden die nu iedereen kent.
Een spannende tijd breekt aan, de uitkomst van het onderzoek is namelijk nog onzeker. Een waardering is gemaakt en de mogelijkheden van de juridische structuur zijn in kaart gebracht. Nu volgt een uiteenzetting van fiscale, financiële en juridische mogelijkheden en een mogelijke nieuwe organisatiestructuur wat betreft posities en invulling van taken en verantwoordelijkheden.

Perspectief over een jaar:
Een jaar verder is een nieuwe situatie ontstaan. De kinderen zijn gaan pionieren en hebben steeds meer taken en verantwoordelijkheden op zich genomen. Er is goed gekeken naar de kwaliteiten van de nieuwe eigenaren, kunnen zij deze voldoende benutten? Beide kinderen willen liever geen receptiewerkzaamheden uitvoeren. Met het vertrek van hun moeder, is daarvoor een nieuwe medewerkster aangenomen. Er zijn trainingen gevolgd om steviger in de ondernemersschoenen te komen staan op het gebied van bijvoorbeeld leiderschap, maar ook op gebied van persoonlijke ontwikkeling door onze coaching. De trotse ouders hebben het stokje overgedragen. Uiteraard bemoeien ze zich nog wel eens met de gang van zaken, en dat wordt nu gezien als ervaringsdeskundigheid. Wanneer het “te ver” gaat, komt het familieverslag ter sprake en herinnert bijvoorbeeld de zoon zijn ouders aan het benodigde vertrouwen in hem, wat eerder besproken is. Discussie is prima, ruimte noodzakelijk!

Wij nemen afscheid, ons werk zit er voor nu op. Een nieuw bedrijf is geboren! Wat een voorrecht om het vertrouwen te mogen krijgen, en dit proces te mogen begeleiden. Over een half jaar zien we elkaar weer, om te evalueren en het proces gaande te houden.

William:
“Ik zit nu met een dochter aan tafel. Haar is altijd voorgehouden dat zij het bedrijf over zou nemen, maar er wordt maar niks geregeld. Ik denk dat het goed is dat dat ouders en dochter een open gesprek hebben waarin iedereen kan uitspreken wat de wensen en verwachtingen zijn. Uitstellen komt het bedrijf niet ten goede. Wat vind jij? Hoe zou ik dat gesprek in kunnen steken, zodat alles op tafel komt en de bedrijfsoverdracht echt op de agenda komt?”

Sascha:
“Ik ben een jonge ondernemer aan het coachen. Hij wil het bedrijf van zijn ouders helemaal overnemen, hij is er klaar voor, maar weet niet goed waar hij moet beginnen. Hoe kan hij dat het beste aanpakken en wat komt er allemaal bij kijken? Kun je een keer aanschuiven voor advies?”

Dit soort gesprekken hebben we de aflopen jaren veel gevoerd. In onze praktijk merkten we dat adviseurs over het algemeen aandacht hebben voor ófwel het financiële- en organisatorische stuk ófwel het persoonlijke stuk. Dit terwijl beide aspecten hand in hand gaan en niet apart. Je kunt een goede structuur opzetten, waarbij er zo min mogelijk belasting betaald hoeft te worden zodat de verkopers voldoende geld over houden om goed van te kunnen leven. Maar als diezelfde verkopers geen vertrouwen hebben in de opvolger en het bedrijf niet los kunnen laten, krijgt de opvolger niet de ruimte om te kunnen ondernemen. Dit geeft vaak wrijving. Omdat het zo vaak gebeurt, bedachten we in de loop van vorig jaar, dat het meer dan logisch zou het zijn om onze krachten te bundelen in één bedrijf. Dít is de kracht van Den Otter Van Vliet.

Naast de dienstverlening die u al van ons kent, begeleiden we ondernemers in het gehele proces van de bedrijfsoverdracht. We hebben daarbij aandacht voor zowel de financiële, organisatorische als de persoonlijke kant.

U kunt bij ons terecht voor:
– Begeleiding van de overdracht binnen de familie of daarbuiten;
– Persoonlijke coaching;
– Taxatie van het recreatiebedrijf voor bijvoorbeeld financiering;
– Waarderingsvraagstukken of taxaties op gebied van erfpacht, wijziging van ondernemingsstructuur, e.d.
– Waarderingsvraagstukken of taxatie op het gebied van geschillen en rechtszaken;
– Onafhankelijke gespreksbegeleiding;
– Geschillenbeslechting door mediation.

Wij zijn gedreven in ons werk en staan graag voor u klaar!

Laatst was ik bij een ondernemersechtpaar dat hun bedrijf te koop heeft. Ze hebben net een mooie bieding gekregen en het lijkt erop dat ze er wel uitkomen met de gegadigde. Hij heeft genoeg eigen middelen, dus de financiering zal waarschijnlijk geen probleem zijn.
“Wordt het dan een aandelentransactie of een activatransactie?”, vraag ik. “Daar hebben we nog niet naar gekeken, want we zijn begonnen met verkoop van de activa. Misschien dat we daar op een later moment nog wel naar gaan kijken. Voorlopig concentreren we ons op een activatransactie.” “Hebben jullie al met jullie fiscalist gesproken over de mogelijkheden van een aandelentransactie? Heb je al zicht op het verschil in opbrengst bij verkoop van aandelen ten opzichte van activa?”, vraag ik vervolgens. “Nee, daar hebben we nog niet naar gekeken, zitten daar verschillen in dan?” “Gezien de aard van jullie bedrijf denk ik dat je bij een aandelenoverdracht het bedrijf zonder overdrachtsbelasting kunt leveren. Dat scheelt de koper in jullie geval al snel € 100.000,00. Dat is onderhandelingsmarge.” “Oh ja? Dat wisten we niet.” “Verder is de boekwaarde veel lager dan de geboden prijs. Bij een activatransactie moet je daar vennootschapsbelasting over betalen. Door aandelen over te dragen hoeft dat niet. Dat levert voor jullie dus een voordeel op. De koper gaat dan wel verder met jullie boekwaardes. Die zijn lager dan de koopprijs bij activa. Hij kan dus minder afschrijven. Dat levert de komende jaren een belastingnadeel op. Over het voordeel voor de jullie en het nadeel voor de koper kun je een verdeelsleutel afspreken. Die kun je verrekenen met de prijs voor de aandelen. Dit levert voor zowel de koper als verkoper een voordeel op. De koopprijs door aankoop van de aandelen is lager, omdat de koper een reservering van de prijs aftrekt. Jullie als verkoper krijgen per saldo meer, omdat je niet af hoeft te rekenen.” “Goh, daar heeft niemand ons ooit op gewezen.”

Uiteindelijk heb ik deze mensen geadviseerd om alle scenario’s goed door hun accountant of fiscalist in kaart te laten brengen. Je kunt alleen goed onderhandelen als je vooraf exact weet wat de consequenties zijn. Het kan zomaar zijn dat een koper op het oog een lage prijs biedt voor de activa waardoor je geneigd bent om niet in gesprek te gaan. Als deze koper vervolgens een lage belastinglatentie opneemt (de reservering waar ik hiervoor over spreek), dan kan het zomaar zijn dat je per saldo een reële prijs krijgt. Wat de exacte voor- en nadelen zijn van verkoop van aandelen hangt ook af van de eventuele andere B.V.’s als er die al zijn.
Als ik bij een verkoop betrokken ben, dan gaat mijn voorkeur ernaar uit om:
– In beeld te brengen wat een reële prijs voor het bedrijf is bij verkoop van activa;
– In overleg met de accountant of fiscalist in beeld te brengen wat onder de streep het uiteindelijke resultaat van een verkoop is. Als er sprake is van een B.V. of een B.V. structuur, dan wordt in beeld gebracht wat de opbrengst bij verkoop van aandelen is. Ook wordt in beeld gebracht wat het effect is op de prijs als je uitgangspunten voor de berekening verandert, zoals de prijs voor de activa en de hoogte van de belastinglatentie;
– Goed uit te leggen wat de andere aspecten zijn van de verkoop van activa of aandelen. Zo zullen bijvoorbeeld bij verkoop van aandelen aanvullende garanties afgegeven moeten worden, omdat de koper ook alle aansprakelijkheden van de B.V. overneemt;
– Bij een mogelijke verkoop van de aandelen, dit ook meteen te communiceren aan een gegadigde. Wanneer je start met een prijs voor de activa, terwijl verkoop van aandelen de voorkeur heeft, dan moet je over het algemeen 2 keer onderhandelen. De eerste keer over de activa en de tweede keer over de voorwaarden van een aandelenoverdracht, zoals de belastinglatentie. Door meteen de insteek te nemen om te komen tot een aandelenoverdracht voorkom je dat.

Door helder uiteen te zetten wat er gebeurt bij een bepaalde keuze, kunt u een wel afgewogen beslissing maken!